Yas üzerine yaygın anlatı basamaklıdır: inkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabul. Bu sıralama akılda kalıcı olduğu için yerleşti. Yas yaşayan biri için ise çoğu zaman doğru değildir.
İyi bir gün geri adım değildir
Kayıptan sonra günler eşit ağırlıkta gelmez. Haftalarca taşınabilir bir hâl sürer, sonra sıradan bir ayrıntı — bir koku, bir şarkı, buzdolabında duran bir şey — her şeyi ilk günkü şiddetiyle geri getirir. Bunu yaşayan kişi çoğu zaman kendini başarısız sayar: “Ben bunu atlatmıştım.”
Yas ilerlemez; genişler. Zamanla kaybın etrafındaki yaşam büyür, kayıp küçülmez.
Bu yüzden “ne zaman geçecek?” sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Daha kullanışlı soru şudur: bu kaybı taşıyarak yaşamak nasıl mümkün olur?
Yasın görünmeyen biçimleri
Yas yalnızca ölümle gelmez. Bir ilişkinin bitişi, bir sağlık durumu, bir ülkeden ayrılmak, bir hayalin gerçekleşmeyeceğini kabul etmek de yas gerektirir. Bu kayıplar çevre tarafından çoğu zaman yas olarak tanınmaz; kişi de kendine yas tutma izni vermekte zorlanır.
- “Bu kadar üzülmek saçma” diye kendini susturmak
- Herkes normale döndüğü için hızlanmak zorunda hissetmek
- Kaybı hiç konuşmamak ya da yalnızca pratik yönleriyle konuşmak
- Sürekli meşgul kalarak durmamaya çalışmak
Ne yardımcı olur?
Yas sürecinde en çok işe yarayan şey çoğu zaman bir teknik değil, bir tanıklıktır: yaşadığın şeyin bir başkası tarafından hafifletilmeden, hızlandırılmadan duyulması. Terapi bunun kurulabildiği yerlerden biridir.
Bunun yanında, kaybedilen kişiyle ya da şeyle ilişkinin nasıl dönüşeceği üzerine çalışırız. Amaç bağı koparmak değildir; taşınabilir bir biçim bulmasıdır.
Yas sürecinde kendine ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri belirirse bu ayrı ve acil bir durumdur; 112’yi ara ya da en yakın acil servise başvur.
